De gemeenteraadsverkiezingen van 2006 zijn al een tijdje achter de rug. Vermoedelijk hebben weinig partijen je proberen te verleiden met standpunten of slogans over duurzame landbouw. Ook uit de duurzaamheidsspiegel die het Steunpunt Lokale Agenda 21 (VODO) in 2006 uitvoerde bleek dat landbouw geen hot item is op de agenda van het lokale beleid. Vreemd is dat. Want landbouw speelt een belangrijke rol in ons leven: als voedselleverancier, als deel van de open ruimte, als oorzaak en oplossing van sommige milieuproblemen, als economische sector, als hefboom voor integratie en solidariteit.

Ook als lokale groep of vereniging, als landbouwer, als milieuvrijwilliger, als lid van een derdewereldgroep of bewuste consument kun je lokaal acties opzetten voor een duurzame landbouw of het thema op de agenda van de lokale politiek zetten. Zeker in 2007, want dat is het eerste jaar van de nieuwe gemeentebesturen. En dat is het jaar waarin lokale beleidsplannen worden geschreven.

Landbouw 2015 kun je ook vertalen in een aantal lokale thema’s die een basis vormen voor verdere acties, een lokaal memorandum of beleidsvoorstellen,... Enkele van de mogelijkheden zijn:

Eerlijke Landbouwproducten

In de wereldwinkel en in stijgende mate ook in de zeldzaam wordende kruidenier om de hoek of de supermarkt vind je heel wat voedingsproducten geproduceerd door landbouwers uit de derde wereld en dat aan een eerlijke prijs. De prijs van de producten is zo samengesteld dat een rechtmatig deel van wat je betaalt naar de producent (de boer of de coöperatie) in het land van herkomst gaat. In het huidige marktregime is dat niet zo evident. Dankzij Eerlijke Handel krijgt de landbouwproducent de mogelijkheid te investeren in nieuwe technieken en producten. Het maakt de boer ook minder afhankelijk van tussenhandelaars. Behalve het betalen van een eerlijke prijs (de wereldmarktprijs is vanuit humanitair oogpunt vaak te laag) betekent rechtvaardige handel ook mogelijkheid tot langetermijncontracten, vorming of inkomenszekerheid. Eerlijke handel op de politieke agenda, dat betekent ook een behoorlijk aandeel van eerlijke producten in het aankoopbeleid van de gemeente, het stimuleren en ondersteunen van verkooppunten, het sensibiliseren van de bevolking, actieve promotie van eerlijke handelsproducten op recepties en feestelijkheden,…

Korte Voedselketen

Er zijn heel wat redenen om als consument je eten rechtsreeks bij de producent te verhalen. Eerst en vooral weet je wat je op je bord krijgt. En een goed geïnformeerde consument is er twee waard. Door allerlei tussenstappen in de distributie uit te schakelen en te kiezen voor lokale afzetmarkten, bespaar je op voedselkilometers en versterk je de lokale economie. De bewuste consument organiseert zich in voedselteams die zelf hun voedsel zoeken bij één of meerdere lokale producenten of neemt een groenteabonnement. Andere mogelijkheden zijn het organiseren van boerenmarkten waar producent en consument elkaar ontmoeten of verkoopsactiviteiten op de boerderij zelf. Nog een voordeel is dat er bij lokale producten ook minder energiekosten (bijvoorbeeld serrekosten) aan te pas komen.

Gesloten en korte Kringlopen

Een korte kringloop betekent dat landbouwbedrijven geen overschotten produceren en geen mest of veevoer importeren. Ideaal is hier het gemengde bedrijf dat met zelf gewonnen voer eigen dieren voedt die mest leveren. Die mest vindt haar weg vind naar de eigen akkers zonder overschotten te creëren. Mest en veevoer mogen elkaar in elk geval niet kruisen op schepen op de oceaan. Ook op het vlak van energie wordt er gekozen voor landbouwproducten die zonder extra verwarming kunnen of wordt er gekozen voor alternatieve energiebronnen. Zo krijgen we een gesloten kringloop. De kringloop kan ook gesloten worden door samen te werken met andere landbouwers. Lokaal kan dit soort kringloopboerderijen actief gestimuleerd worden door ruimte te voorzien in structurele plannen voor gemengde bedrijven, voldoende diversiteit in het gebruik van de landbouwgrond te stimuleren, door actief samenwerkingsverbanden tussen landbouwers te stimuleren en energie- en watervriendelijke landbouw te stimuleren. De rol van middenveld en gemeente is hier vooral landbouwers te informeren te sensibiliseren en modelacties actief te ondersteunen.

Een hefboom voor natuurbeheer

Landbouw en natuur zijn de belangrijkste onderdelen van de open ruimte maar de verstandhouding is niet altijd even vriendschappelijk. Er kan er op landbouwgrond heel wat ondernomen worden om de natuur te beschermen en te stimuleren. Landschapselementen en verbindingen tussen natuurgebieden, maatregelen om flora en fauna te beschermen of ecologisch bermbeheer zijn allemaal zaken die een basis zijn voor een samenwerking tussen boer en middenveld. De gemeente kan dat soort samenwerking actief stimuleren of sensibiliserend en ondersteunend optreden.

Biolandbouw besteedt veel aandacht aan de samenhang tussen plant, dier, mens en omgeving. Het behoud van de bodemvruchtbaarheid staat centraal. Een ruimere vruchtwisseling, gebruik van groenbemesters en organische bemesting zijn enkele van de technieken. Er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen of kunstmest gebruikt. Het bestrijden van onkruid gebeurt mechanisch. De veeteelt is grondgebonden en hecht zeer veel belang aan dierenwelzijn. Lokaal zijn er mogelijkheden om met bioboeren samen te werken en het grote publiek te sensibiliseren rond ecologische thema’s en duurzame ontwikkeling. Biobedrijven kunnen in landbouwplannen en het ruimtelijk beleid een voorkeursbehandeling krijgen.

Zorgzame Landbouw

Boerderijen en landbouw hebben niet alleen een economische of ecologische functie maar vertolken ook een sociale functie. Het mooiste voorbeeld zijn zorgboerderijen waar mensen met een handicap, medisch of psychische problemen,… terecht kunnen. Sinds 2005 wordt deze werkvorm door de overheid erkend. Andere boerderijen doen dienst als sociale of beschutte werkplaats, werkervaringsproject of opleidingsplaats voor werklozen,…  Voor boeren bieden die werkvormen nieuwe perspectieven en de landbouw krijgt een bredere maatschappelijke invulling, zeker als het gebeurt in combinatie met een ecologische aanpak.

Lerende Boeren!

Boerderijen zijn ideale locaties voor educatieve activiteiten. Het aantal boerderijen waar vormingen, tentoonstellingen, activiteiten rond natuurstudie … plaatsvinden stijgt. Sommige boerderijen stellen zich open als kijk- of leerboerderij. Ook middenveld en lokaal bestuur . Nu de campagnes van de derdewereldsector en milieu in 2007 op landbouw inzoomen, vormen dat soort boerderijen een ideale locatie voor campagneactiviteiten.

Nieuwe Economische Invalshoeken

Dat kleine boeren het ook in Vlaanderen moeilijk hebben is een feit. Er wordt daarom gezocht naar een nieuwe economische invulling van de landbouw. Eén van de pistes is het inschakelen van landbouwbedrijven in duurzame vormen van toerisme, als verblijfshoeve, als pleisterplaats op fietsroutes enz. Andere boeren gaan creatief om met het soort gewassen dat ze aanbieden of zoeken nieuwe marktniches. Verkoop op de boerderij zorgt voor extra inkomsten en verkort de voedselketen.

Een Speerpunt van Lokale Agenda 21

Landbouw is het domein bij uitstek waar drie pijlers van duurzame ontwikkeling (economie, ecologie, economie) elkaar ontmoeten. Soms is die ontmoeting hartelijk, soms levert ze spanningen op. Dit gegeven maakt dat landbouw een prominente plaats verdient in elk lokale strategie rond Duurzame Ontwikkeling, zoals Lokale Agenda 21. Agenda 21 is het internationale actieplan dat goedgekeurd werd op de conferentie van Rio in 1992. Wereldwijd hebben duizenden steden en gemeenten sindsdien een eigen lokale agenda 21 opgestart. Je kunt van landbouw één van de hoofdthema’s maken in een lokaal proces rond Duurzame Ontwikkeling.